Το άγχος έχει κακή φήμη, και όμως, χωρίς αυτό δεν θα είχαμε επιβιώσει ως είδος. Είναι ο μηχανισμός που μας προετοιμάζει να αντιμετωπίσουμε μια απαίτηση: κινητοποιεί το σώμα, οξύνει την προσοχή, μας σπρώχνει να προετοιμαστούμε. Το ερώτημα δεν είναι «πώς θα εξαφανίσω το άγχος», αλλά «πότε το άγχος με υπηρετεί και πότε με εξαντλεί».
Το λειτουργικό άγχος
Πριν από μια συνέντευξη, μια εξέταση, μια δύσκολη συζήτηση, ένα μέτριο επίπεδο ενεργοποίησης βελτιώνει την απόδοσή μας. Αυτό το άγχος έχει αρχή, μέση και τέλος: εμφανίζεται μπροστά σε κάτι συγκεκριμένο και υποχωρεί όταν αυτό περάσει.
Όταν το άγχος περνά τη γραμμή
Αξίζει να δώσουμε προσοχή όταν παρατηρούμε ότι:
- η ένταση δεν συνδέεται πια με συγκεκριμένη αιτία, αλλά «τρέχει» διαρκώς στο φόντο,
- ο ύπνος διαταράσσεται, δυσκολία να κοιμηθούμε ή πρωινό ξύπνημα με σφιγμένο στομάχι,
- αναβάλλουμε ή αποφεύγουμε πράγματα που πριν κάναμε με ευκολία,
- το σώμα «μιλάει»: ταχυπαλμίες, σφίξιμο, πονοκέφαλοι, κόπωση χωρίς προφανή λόγο,
- οι κοντινοί μας άνθρωποι μάς λένε ότι έχουμε αλλάξει, και μέσα μας το ξέρουμε.
Κανένα από αυτά τα σημάδια δεν αποτελεί από μόνο του «διάγνωση». Είναι όμως ενδείξεις ότι το σύστημα λειτουργεί σε υπερένταση για καιρό, και ότι αξίζει να το φροντίσουμε.
Τι μπορούμε να κάνουμε
Η αναπνοή, η κίνηση, η μείωση της υπερδιέγερσης (ειδοποιήσεις, οθόνες, καφεΐνη) και η σταθερή ρουτίνα ύπνου είναι απλά, τεκμηριωμένα πρώτα βήματα. Εξίσου σημαντική είναι η «υγιεινή των σκέψεων»: να μάθουμε να αναγνωρίζουμε τις αυτόματες καταστροφικές σκέψεις («σίγουρα θα πάει στραβά») και να τις ελέγχουμε με ερωτήσεις, τι στοιχεία έχω; ποια είναι η πιο ρεαλιστική εκδοχή; Στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία, αυτή η δεξιότητα ονομάζεται γνωσιακή αναδόμηση και μαθαίνεται.
Αν το άγχος επιμένει και στενεύει τη ζωή σας, η συμβουλευτική προσφέρει έναν χώρο για να καταλάβετε τι σας λέει, και να ανακτήσετε τον έλεγχο. Το να ζητήσει κανείς υποστήριξη δεν είναι αδυναμία· είναι πράξη φροντίδας προς τον εαυτό.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό και ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα· δεν υποκαθιστά τη συμβουλευτική, την ψυχοθεραπεία ή την ιατρική φροντίδα. Αν κάτι από όσα διαβάσατε σας αφορά, μπορούμε να το συζητήσουμε σε μια συνεδρία.
